Further Reading

Fröbel en zijn Further Reading

Biografie
external image images?q=tbn:ANd9GcQKvSIdcq4cb_l6IN4DkRvRgOK1dqIOjm5rtaGhIzrCM_qDiECq_AElise van Calcarschreef een biografie over Friedrich Fröbel. Ze gaf hier onder andere kernachtig in weer hoe Friedrich vanuit pedagogische hoek tegen zaken aankeek. De vertaling is niet in ons hedendaags taalgebruik, maar dit maakt de principes er niet minder om. Hieronder staat een selectie van passages weergegeven uit de biografie. De selectie geeft kort-door-de-bocht de belangrijkste punten van Fröbels visie, die op onderdelen verrassend aansluit op de 'algemene' visie van vandaag.

Enkele pareltjes uit de biografie `Frederik Fröbel - Hoe hij opvoeder werd en wat de kinderwereld hem openbaarde' (1879) van Elise van Calcar – deels gerelateerd aan pedagogische geboden SPO 2011/2012

    1. Fröbel heeft niet enkel het ogenblikkelijke genot van de kleinen op het oog, maar vooral dit belangrijke punt: hij verlangt dat elk mens alvorens hij in de uniformen rok der scholieren wordt geknoopt, eer hij in de conventionele vorm wordt geperst, die de tijdgeest uitgedacht heeft, zonder zich bijzonder veel om de menselijke geest te bekommeren, dat die geest althans enige kans krijgen, om zich zelf te worden, voor hij gestempeld wordt om op al de anderen te gelijken. De eigenheid van het kind respecteren
    2. Hoe meer het kind arbeidt, hoe meer nieuwe vormen het ontdekt. Het verrassende en het nieuwe wekken hem op, moedigen hem aan en ontheffen hem aan het aapachtige, van altijd afkijken, alles namaken. Hierin staat Fröbel geheel alleen en boven allen; waar men die regel niet aanwendt, daar is de geest van Fröbel niet, al ziet men er ook alle speelgaven. Het kindje speelt met ons en wij leren hem het spel, opdat hij het alleen leren voortzetten. Het gaat om de creativiteit, eigenlijk opvoeden tot zelfstandigheid
    3. Wie de natuur niet kent, spreekt vaak het woord natuurlijk uit in verkeerde zin, alsof het willekeur, bandeloosheid en grilligheid betekende. Fröbel ont­dekte dat de natuur in alles Methodisch, dat is, regel­matig, geleidelijk, opklimmend te werk gaat — dat zij alles voorbereidt wat volgen zal en niets laat volgen waarvoor zij de weg niet gebaand heeft. Natuur is heel belangrijk, begin met de elementaire zaken
    4. Voor het welslagen der opvoeding is volgens Fröbel slechts een ding nodig, maar dan ook zo nodig, dat alles zonder dat stellig moet mislukken. Dit ene nodige is: dat de opvoeder de stem der natuur verstaan en opvolgen moet als de stem Gods, die wil dat alle dingen op zijn tijd en met orde geschieden en in de ware verhouding blijven, zo dat men de orde der natuur niet omkeren, de plaatsen niet verwisselen. — Het kind zij kind, en de moeder, moeder en de vader, vader. Het kind kind laten zijn
    5. Maar men handelt met de zuigeling, zoals dat het best uitkomt, niet zoals zijn ontwikkelingsgang het eist. Aansluiten op het niveau van het kind
    6. Die keus te doen is de taak der ouders, die verondersteld worden oud en wijs genoeg te zijn om het wezentje dat zij het leven hebben gegeven, behoorlijk door het leven te leiden en het te leren leven — maar daartoe moeten zij de wet des levens trachten te leren kennen. Het goede voorbeeld geven
    7. Zijn leerplan had de strekking om in het kind de be­hoefte aan werkzaamheid en daardoor weer de begeerte naar meerdere kennis op te wekken voor dat de kennis aan­geboden wordt. Dit aankweken van de aandrift om iets voort te brengen en daartoe de nodige kundigheden op te doen, was het speciale kenmerk van Fröbels leerwijze. Pestalozzi had het schoolonderwijs uit het levenloze woordgareel tot de aanschouwing der dingen zelf gebracht. Fröbel be­wees dat aanschouwing alleen nog onvoldoende is voor de volksopvoeding. Het jonge kind en de onontwikkelde mens ziet men terstond de hand uitstrekken als hij een voorwerp bezien wil. — Wat betekent dit grijpen. — Het is de tastzin, die het oog te hulp komt — de hand ontdekt nog meer dan het oog. — Wij onderscheiden door haar de zwaarte, de hardheid of weekheid, de ruwheid of gladheid, de eigen­aardigheden van vlakken en lijnen, en het is vooral in de eerste zeven jaren, dat de hand hare opvoeding eist en zich tevens de nuttigste medewerkster voor de algemene ontwikkeling betonen zal. Leren door ervaring, leren door doen!
    8. Wat zou Fröbel wel zeggen van die onderwijsmethode, die voor het kind zelfs geen speeltijd meer overlaat — ik bedoel die noodlottige methode van zoveel huiswerk mee te geven, dat alle vrije uren en heel het huiselijke leven van het kind verloren gaat? Spel is belangrijk!



Het leeswerk in relevantie van vandaag
Mag er nog gepeuterd en gekleuterd worden in deze tijd?

Friedrich Fröbel:
"Play is the highest expression of human development in childhood for it alone is the free expression of what is in a child's soul."bb-vve-image1.gif

Kleuteren... In de visie van Friedrich Fröbel van levensbelang, net als peuteren. Spel was in zijn visie namelijk een typisch kinderlijke ‘zijnsvorm’ en hoe meer het kind speelt en doet, hoe meer het kind ontdekt. Juist de eerste zeven levensjaren zijn volgens Fröbel van groot belang. Als groot voorstander van spel zei hij: “Play is the highest level of child development . . . It gives . . . joy, freedom, contentment, inner and outer rest, peace with the world . . . The plays of childhood are the germinal leaves of all later life.” bron Maar mag er vandaag de dag nog wel gepeuterd en gekleuterd (lees: gespeeld) worden? Tegenwoordig worden kinderen steeds vaker en steeds vroeger getest en lijkt het accent steeds meer te gaan liggen op prestatie, zowel vanuit de overheid als bij ouders zelf. Ook de komst van VVE (Voor- en Vroegschoolse Educatie, bedoeld voor alle peuters en kleuters uit achterstandsgezinnen) speelt een rol. Het heeft een programmatische aanpak die voorbereidt op de ‘echte’ basisschooltijd. Voordat je er erg in hebt, verdwijnt het echte spelen steeds meer.


external image images?q=tbn:ANd9GcSgT8yxDHNus8RAQW9Ljpz12uz-QbjBMVWZVK96chwxvWuHU8CyKw
Een bekend persoon die het van groot belang acht om kinderen te laten peuteren en kleuteren is Sieneke Goorhuis – Brouwer, als orthopedagoog/spraakpathaloog verbonden aan het UMCG. Daarnaast ook schrijfster van een aantal boeken waaronder: "Taalontwikkeling en taalstimulering van peuters en kleuters".

Zij is tegen een programmatische aanpak: zij stelt dat kleuters (en peuters) nog geen leerlingen zijn in de strikt schoolse betekenis en in die zin nog niet blootgesteld moeten worden aan zaken waar ze qua ontwikkeling nog helemaal niet aan toe zijn. Ze vergelijkt het brein van het jonge kind met een computer. Net als bij een computer moet de hardware in orde zijn en goed werken, voordat je er software op kunt plaatsen, zo moet het brein van het jonge kind tot een bepaald niveau ontwikkeld zijn, wil je het kind bepaalde schoolse zaken cognitief aanbieden. Niets speels leren, anticiperend op het leren rekenen en schrijven. In haar visie moet het schoolse, speelse leren juist weer plaats maken voor het vrije spel. Daarin leert het kind juist. Pas vanaf ongeveer zes jaar kan er gefocust worden op te leren vaardigheden die de maatschappij vraagt bron

In de maatschappij klinken er ook verontrustende geluiden. Neem het initiatief ‘Vereniging Jonge Kind’. Zij stellen het volgende: “De overheid stimuleert steeds meer dat er vroeg begonnen wordt met cognitieve programma's. Er is verschraling te zien in het onderwijsaanbod, weinig aandacht voor de zintuigontwikkeling, spel en fantasie!” bron. Het kind leert in hun visie juist door spel en het eigene van jonge kinderen moet hoger in het vaandel komen te staan. Recentelijk vond er een congres plaats met als specifiek onderwerp het jonge kind (0 – 7 jaar), mede ondersteund door deze vereniging.

Fröbeliaanse geluiden met andere woorden: het echte, vrije spel, lees: peuteren en kleuteren moet weer nadruk krijgen. Het is niet vreemd dat er een congres3_5_cadeautjes_rss_feed_SCHERM-thumb.gif georganiseerd wordt rond het jonge kind, want er is de laatste jaren meer focus op deze specifieke leeftijdsgroep vanuit de overheid. Allereerst door de nadruk op VVE, dat overigens al een wat langere geschiedenis kent in diverse vormen. Hoewel VVE aanvankelijk alleen bedoeld was voor kinderen met een ontwikkelingsachterstand, krijgen kinderen zonder ontwikkelingsachterstand deze programma’s vaak ook mee, aangezien deze tegenwoordig worden uitgevoerd in de kinderopvang. Vanaf 2010 ligt het accent “op de vraag of kinderen door VVE écht beter worden voorbereid op de basisschool” bron. De overheid is hier nog niet over uit: onderzoek moet uitwijzen of de huidige VVE werkt. Tevens wil het ministerie pilots gaan uitvoeren onder peuters met de zogenaamde ‘startgroepen’, wat inhoudt dat “peuters binnen een rijke en stimulerende omgeving zich spelenderwijs kunnen ontwikkelen” bron. Het gaat om het ‘samenvoegen’ van de expertise in de kinderopvang/peuterspeelzalen en de expertise die aanwezig is bij basisscholen. Daarnaast ziet de overheid het belang van het eigene van jonge kinderen (steeds) meer onder ogen: het is de bedoeling PABO’s te stimuleren in het hebben van een specialisatie voor het jonge kind.

Bovenstaande schetst wellicht het beeld dat er vooral tegenstanders zijn van een programmatische aanpak bij jonge kinderen. Het tegendeel is waar. Liesbeth Schreuder van het Nederlands Jeugdinstituut stelt dat een programmatische aanpak zeker zijn meerwaarde kan hebben en stelt zelfs voor VVE door te voeren voor álle kinderen bron. VVE zorgt namelijk in haar visie juist voor een betere pedagogische kwaliteit: pedagogisch medewerkers voelen zich door een VVE-programma sterker verantwoordelijk voor de ontwikkeling van kinderen en hun invloed daarop.

Ook voor de pedagogisch medewerkers die de kunst verstaan zonder een programma de ontwikkeling van jonge kinderen op een goede manier te bevorderen, kan een VVE-programma toegevoegde waarde hebben: het kan ook hen houvast bieden. Een VVE-programma hoeft daarnaast niet te cognitief te zijn. Het hangt er maar vanaf wat je precies onder een programmatische aanpak verstaat: een lesmethode die geen ruimte biedt voor het kind als individu en ‘star’ opgevolgd wordt of een methode die diverse aspecten in de ontwikkeling van het kind (sociaal-emotioneel, motorisch, creatief en cognitief) op een speelse manier brengt met de mogelijkheid voor inbreng van het kind.

external image spelende_kinderen_tekening.jpg

Volgens Schreuder is het wel degelijk mogelijk een programmatische aanpak te bieden met een holistische benadering, deze stelt de ‘experimentele leerwijze van jonge kinderen' centraal. En hoewel het positieve effect van VVE op kinderen nog wordt betwijfeld, hoopt zij dat deze beoogde effecten indirect kunnen worden behaald door de kwaliteitsverbetering die VVE geeft in de pedagogische benadering van de medewerkers.

Het stemt allemaal tot nadenken. Feit is in ieder geval dat de pedagogische principes van Friedrich Fröbel leven in de hedendaagse discussie. Bij beide partijen is spel belangrijk, hoewel de ‘pro-programmatische-aanpak-aanhangers’ spel anders opvatten dan hoe Friedrich Fröbel het bedoeld heeft. Laatst genoemden benadrukken het brengen van een programmatische aanpak op een speelse manier.Tegenstanders vinden juist het vrije spel van het kind zélf belangrijk. Wat de uitkomst zal worden zal de tijd leren. Wie weet blijkt het gedachtegoed van Friedrich Fröbel uiteindelijk wel actueler dan ooit...



Het verder lees en kijkwerk
Het echte leeswerk kan beginnen.Voor de liefhebbers zijn er vele filmpjes en boeken te raadplegen van Fröbel zelf of over zijn werk. Hieronder een selectie.1001004009587224.jpg

Altijd al zelf Fröbel willen lezen?
  • Die Menschenerziehung (1862)
  • Mutter und Koselieder (1844)
  • Die Pädagogik des Kindergartens (1861)

Voor nog meer werken van Fröbel, zie de Duitstalige Wikipedia site.

Vertalingen of verzamelingen van Fröbels werk
  • Autobiography of Friederich Fröbel (1889)
  • Friederich Fröbel: A selection from his writing (1967)
  • Fröbel and Nursery Education (2000), onderdeel van International Education Series, met aanvullend werk van andere auteurs.

Boeken over de methodiek van Fröbel
  • Fröbels methode tot natuurlijke en harmonische ontwikkeling van lichaam en geest (1905)
  • De Kindertuin (1992)
  • Reccuring Themes in Education (1995)
  • Time to Play in Early Childhood Education (1991)
  • Exploring Learning: Young Children and Blockplay (1992)
  • A Child's Work: Freedom and Guidance in Fröbels Educational Theory and Pratice (2006)

Biografieën
  • Friederich Fröbel: Sein weg und sein Werk (1930)
  • Friedrich Froebel. His life, times & significance (1998)
Boek_Fröbel.jpg








Het "wist je dat?" leeswerklogo_froebel_tagung_2010.jpg
  • ...er in Duitsland elk jaar de Fröbelpreis des NThFV wordt uitgereikt onder scholieren?
  • ...het Fröbel college tegenwoordig nog steeds bestaat als onderdeel van de Universiteit van Roehampton in Londen?
  • ...de schrijfster Elise van Calcar de opvattingen van Friedrich Fröbel heeft verspreid in Nederland door middel van boeken en lezingen?
  • ...Frank Lloyd Wright, Piet Mondriaan en Wassily Kandinsky allemaal op een kindergarten hebben gezeten?
  • ...u met behulp van deze link een Fröbelster kan maken?
  • ...je ook kerstballen kunt breien?




Websites en bronnen




snoopy.jpgDaniel, door het bewonderen van onze prachtige wiki hopen wij dat je het heerlijk fröbel gevoel te pakken krijgt!
(en nou niet meteen die kerstbal gaan breien;-))

Met dank aan:

Willemien
Joost
Lisa
Eline
Ingrid
Janet
Christina
Mariska
Jitske
Aukje